Απόκριες στην παλιά Θεσσαλονίκη

Η Θεσσαλονίκη είχε παράδοση στο γιορτασμό της Αποκριάς. Οι αναμνήσεις παλιών Θεσσαλονικιών μιλούν για θεσμό που απέκτησε φήμη από τα μέσα του 19ου αιώνα ως τη Μικρασιατική καταστροφή. Μετά το 1925, το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι άρχισε να φθίνει και στις αρχές της δεκαετίας του 1930 εξαφανίστηκε.

Το καρναβάλι της Θεσσαλονίκης ήταν στις αρχές του 20ου αιώνα το μεγαλύτερο στα Βαλκάνια. Από την Τσικνοπέμπτη ως την Κυριακή της Αποκριάς έβγαιναν μασκαρεμένοι στους δρόμους άνδρες και γυναίκες, ενώ η πόλη κατακλυζόταν από επισκέπτες που έρχονταν από όλη τη Μακεδονία. Ήταν ένα καρναβάλι αυθόρμητο, ενώ το κομφετί που πετούσαν μεταξύ τους ήταν μια παλιά συνήθεια στην πόλη.

Παρά την οθωμανική διοίκηση, το μασκάρεμα ήταν ελεύθερο, ενώ τη δαπάνη για τις ενδυμασίες των αποκριάτικων ομάδων που παρέπεμπαν σε πρόσωπα της ελληνικής ιστορίας κατέβαλλαν οι εύπορες τάξεις της πόλης. Αρχαίες στολές, περικεφαλαίες και οπλισμός από χαρτόνι, χλαμύδες και άλλες φορεσιές. Πέρα από τις αρχαιοελληνικές αμφιέσεις, υπήρχαν και άλλοι θίασοι, οι κλασσικοί παλιάτσοι, πιερότοι, κολομπίνες, αρλεκίνοι, ναύαρχοι, στρατηγοί, ναπολέοντες, μαχαραγιάδες, ανατολίτισσες με φερετζέδες και μασκαρέματα εμπνευσμένα από τα λαϊκά δρώμενα της εποχής.

Στο Ιπποδρόμιο

Στην προπολεμική Θεσσαλονίκη, κέντρο του καρνάβαλου ήταν η πλατεία Ιπποδρομίου, το Ποδρόμι, μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Κωνσταντίνου. Εκεί γινόταν η παρέλαση όλων των μασκαρεμένων με τις «καμήλες» , τα γαϊτανάκια, ολόκληρες μπάντες με χάλκινα και τύμπανα, παραδοσιακοί θίασοι με σύγχρονες μεταμφιέσεις του Νέου Κόσμου που χόρευαν φοξ τροτ, βαλς και άλλους «ευρωπαϊκούς» χορούς. ΄Έφταναν στο Ποδρόμι από όλες τις συνοικίες της πόλης: από την Καμάρα, το Κουλέ Καφέ, τον Άγιο Αθανάσιο, το Διοικητήριο.
Άλλες ομάδες έρχονταν καβάλα σε άλογα και γαϊδούρια, άλλοι σε κάρα και παϊτόνια και άλλοι πεζοί. Οι μασκαρεμένοι τραγουδούσαν ευτράπελα και «απαγορευμένα» τραγούδια με σκωπτικό περιεχόμενο που προκαλούσαν μόνο γέλιο, έκαναν φραστικά πειράγματα στις γυναίκες που συνωστίζονταν στα πεζοδρόμια ή κατέκλυζαν τα μπαλκόνια. Αλληλοπειράζονταν και πετούσαν σοκολάτες, σερπαντίνες και κομφετί. Λατέρνες, ρομβίες πάνω στις άμαξες, κιθάρες, ντουντούκες και ζουρνάδες, καραμούζες και ντέφια ξεκούφαιναν τον κόσμο.
Μετά την παρέλαση οι καρναβαλιστές κατέληγαν στο Λευκό Πύργο και την Καμάρα, και συνέχιζαν το γλέντι στις ταβέρνες και τα καμπαρέ που ήταν στολισμένα αποκριάτικα. Το βράδυ της Κυριακής έκλεινε με τους περίφημους κανταδόρους της Θεσσαλονίκης, που γύριζαν με κιθάρες και μαντολίνα, τραγουδώντας διάφορα τραγούδια και κομμάτια από άριες στους δρόμους της πόλης.

Οι χοροεσπερίδες
Στη διάρκεια της Αποκριάς γίνονταν πολλοί χοροί διαφόρων σωματείων και συλλόγων, όπου ο κόσμος διασκέδαζε με επίσημο ένδυμα. Οι πιο πολλοί χοροί δίνονταν στην ευρύχωρη αίθουσα του καφενείου του Λευκού Πύργου, που κατεδαφίστηκε το 1954 για να αναπτυχθεί το γειτονικό πάρκο.
Ένας από τους περίφημους χορούς ήταν της «Λευκής Άρκτου», τον οποίο οργάνωναν οι Ρώσοι που κατέφυγαν στην Ελλάδα μετά την Οκτωβριανή Επανάσταση του 1917. Τα έσοδα του χορού όπου συμμετείχαν με ωραίες ενδυμασίες ξεπεσμένες κόμισσες και δούκες της τσαρικής Ρωσίας, προσφέρονταν για την ενίσχυση του βρεφοκομείου « Άγιος Στυλιανός».
Εντυπωσιακοί με μεγάλη συμμετοχή ήταν οι χοροί των φοιτητών της Γεωπονικής Σχολής, της Φιλοπτώχου Αδελφότητας, του Ασύλου του Παιδιού κ.α.

Ο διασημότερος ήταν ο Χορός των Συντακτών, των δημοσιογράφων της Θεσσαλονίκης, που γινόταν στην πολυτελή αίθουσα του Ξενοδοχείου «Μεντιτερανέ» και θεωρούνταν το πιο κοσμικό γεγονός της χρονιάς.

****************************

Απόσπασμα απ το βιβλίο "Η μνήμη της πόλης" του Χρ. Ζαφείρη

Δυστυχώς οι ελάχιστες φωτογραφίες που υπήρχαν στο κείμενο ήταν θολές και ήταν αδύνατη η αναπαραγωγή τους. Ετσι η επιλογή του κλόουν ήταν μάλλον επιβεβλημένη για να μην υπάρξει φωτογραφικό "κενό"..